Guximi për të thyer kufijtë

Lucie Léanne “Kufiri” roman poetik, përktheu nga frëngjishtja, Anila Xhekaliu, Buzuku, Prishtinë 2016

Për  Milenën, personazhin kryesor të romanit poetik  “Kufiri” të autores franceze Lucie Léanne, koha ndalon së ekzistuari një ditë nëntori, kur ajo shtrohet në një spital për të sëmurët mendërisht.

Milena, e cila dallon nga të sëmurët e tjerë të spitalit, ndihet e terrorizuar nga  trajtimi i rëndë që iu bëhet të sëmurëve në këtë spital.

Ajo e ka të vështirë të kapërdijë dhunën e ushtruar, shkeljen e dinjitetit njerëzor, brutalitetin e infermiereve dhe sjelljen e psikiatrit të spitalit.
Duke përshkruar mënyrën e jetës në këtë spital, si të jetuarit në një “akullnajë” përmes  Milenës, autorja përdor këtë metaforë duke na rrëfyer se jeta mund të jetë mizore, të vendoset në dorën e dikujt që bëhet edhe më i “çmendur”  se sa vet të sëmurët që janë shtruar aty për shërim, duke fshirë nga vetja e tyre kështu çdo vlerë njerëzore e humane. Kjo sjellje pikërisht ndikon që jeta e Milenës dhe pacientëve të tjerë të shtruar në spital, të përjetohet si akullnajë antarktiku, që shkrihet nga pak përditë, që ka aq shumë ftohësi e vrer sa të ngjeth mishtë.

E përtej metaforës së akullnajës, simbolit të pakove të harruara në kohë e hapësirë, masave të paforma, viteve të kaluara nën pushtetin e ilaçeve qetësuese, është gjakimi për mungesën e lirisë.

Të çmendurit e mbyllur në këtë spital, janë të burgosur brenda mureve, që ëndërrojnë  ndonjë këngë zogu, barin e mëndafshtë,  fluturat e purpurta, lëndina të gjelbëruara.

Aty ndodhet kufiri i Milenës, Zherarit, Sekotinës, Karmenit e personazheve të tjera të romanit të Lucie Léanne, që janë mbyllur në spitalin e të sëmurëve mendërisht.
Përderisa kufirin imagjinar por edhe atë real, mes çmendurisë dhe  arsyes e ndan një fije e padukshme, për dikë në ëndërr  shndërrohet  mbledhja e lajthive të fshehura në muret e spitalit, llampadarët ndriçues apo vardisje  zonjave të bukura të shtruara në spital, për Milenën ëndrra ka vetëm një synim, të arratiset nga ai dreq vendi.

Milena, kjo vajzë e re e vetëdijshme për situatën në të cilën ndodhet dhe pasojat afatgjate të saj, ka krijuar Itakën në kokën e saj. Prandaj, nuk resht së kërkuari mundësinë për të fituar lirinë e mohuar.   

“Përtej këtyre mureve, është parku dhe përtej parkut… liria. Ishte harruar liria, e strukur që prej shumë kohe në gropën e trurit tim, larg, në fund të pavetëdijes, duke u endur korridoreve nëntokësore, e hedhur, e burgosur e substancave kimike, e pengesave mendore”( kreu i dytë fq.39).    
Kjo liri, synohet të fitohet me çdo kusht, qoftë edhe me çmimin e dhimbshëm për të mos e gëzuar kurrë. Por aftësia e personazhit kryesor të romanit, dhe ndihma e ofruar nga  Zherari, një i sëmurë tjetër, bëjnë që plani të ketë sukses, dhe që Milena të ndjej shijen e gjakuar të lirisë.

“Kufiri” është një rrëfim që të trondit që në faqet e para, që të zbulon sa e trishtë dhe e egër mund të jetë jeta njerëzore brenda një spitali të sëmurësh.  Historia e Milenës, na mëson sa i guximshëm  është njeriu që nuk pajtohet me fatin e tij, që nuk pajtohem me situatën në të cilën ndodhet qoftë ajo edhe e të qenit e shtruar në një spital të sëmurësh mendësisht, dhe çfarë betejash mund të bëjë për të thyer kufinjtë.

I shkruar me një gjuhë të pasur poetike, romani lexohet me një frymë, dhe të fut në filozofinë e absurdit. Aty ky qënia njerëzore objektifikohet në një diagnozë psikiatrike “i sëmurë mendor”. Aty ku dinjiteti njerëzor mbytet me qetësues.

Gjuha e përdorur e romanit është plot me  ironi të hollë, humor e satirë.

Shkrimtarja Lucie Léanne ia ka arritur që ti ofrojë lexuesit një triller psikologjik, duke trajtuar një temë krejtësisht të veçantë, jo vetëm në letërsinë françeze.

Lucie Léanne, është poete dhe romanciere, autore e romanit “I çmenduri pas letërsisë “ , (Les lettres du monde, 1999)  dhe përmbledhjes me poezi, Dromca jete (Le Manuscrit, 2001).  Ky është libri i saj i tretë.               

 

 

 

http://kultplus.com/libri/guximi-per-te-thyer-kufijte/

A novel for broken time

Kliton Nesturi

(Ilire Zajmi, "Era", "Bota Shqiptare" publishing house, Albania, 2014 )

To feel the breathing of a nation we should look at the creativity of its writers and poets. It is precisely those who have realized history of their place of living, of the people they belong to. Throughout its course, in the history of Albanians, we encounter a few cases in pits and hoards, which after many times cause a lot of reflections, debates and controversy. This could not have happened if the Albanians themselves at certain times would have been able to write and enlighten their history, whether through chronicle records, or even through the reflection of these periods in works of art, whether in literature, painting, etc.  It would not have happened if the Albanians apart of participating in the foreign wars, have thought, designed and build in a timely manner their constitutive institutions, which began with various universities and academies. Like in all other areas, we have come late as in the life story of our history, as well as in the literature and arts. This handicap, created by different historical and social conditions, was covered  by foreign-language studies of our history, language, and traditions.

Unlike previous centuries, the twentieth century also brought the emancipation and awareness of a certain elite, whose role in Albanian  culture  and history is very large, but not so much appreciated. It is precisely these stories and studies that shed light on certain periods of life, especially throughout the last century. Firstly, in the historical point of view, this reflection leaves a profound insight into the recognition of history, language, customs, ethnology and the development of the life of the Albanian nation.
Seen in this context, every written line, despite being able to scratch a wound, leaves traces, especially for the future. It is a contribution that today should not forget the not too distant past, as well as a knowledge of the future with the present or that part of the history that we have lived in.

In the novel "Era" by Ilire Zajmi, published by "Bota shqiptare” is described a love story, set in a historical, not very distant period. It is about the social and political life of Kosovo in the 90’s, with a period of eight years. Although at first glance it seems that the author is focused on the love of the Era and Butrint, it establishes this relationship and its history that it creates from the historical background of the time it belongs to. Through them and the fate of other characters, we strive to create a clear picture of the political and social life in Kosovo of that period: the increasingly mounting Serbian terror, unemployment, uncertainty for the future, massive displacement to the west, many dilemmas on the future, mass arrests and  massive expulsion from work places etc. So every element of that period, which we once saw reflected in the news that lay in the newspapers and media, or from the various conversations, which were sometimes disseminated  with the densities of fog in the legends.
For a writer, or even for a man who did not live that period, mistakes in the subjectivity of dealing with events and history would be enormous. But in this case, the author is a witness to the period for which she writes in this novel, so her authenticity is great. So great that at one point it looks like she is one of the characters of this work. But for the reader this fact is not very important, how important are the events, facts, life and atmosphere of the story.
The living-time writer should be as realistic as the most convincing.

And Ilire Zajmi, she can really give us that. It enters deep into the conscience of the characters, giving us just as she encountered them during that period. People in chaos, in amulets, in fear. They are sometimes doubled and sometimes strive to maintain balance, developing a fierce struggle not only against one another but also about themselves. None of them know if in this war are winners or losers. "We are dying every die little  by little,  and the anxiety to fall down is slaying us," thinks in a moment the main character Era Shpati. This sentiment is not a testament to personal life, but to the stagnation that accompanies collective life. However, even in the most difficult moments one should not lose balance. Even at the darkest moment, one must see light somewhere. It tries to give the author through the main character, which accepts to lose even a great love, in the face of losing her dignity. In the portrayal of Era Shpati, Ilire Zajmi has avoided the heroin scheme and has given us a man of our own, wandering with his blessings and fantasies, with ambitions and dilemmas. As if in a moment she can say to hersel: "It seems to me that everything belongs to the past, the future is just a wondrous vision." This sincerity is shocking, since she thinks that everything will be extinguished It is a pessimism that, in a few cases, leads to fatalism, towards suicide.
Although the action scene of the story is small, all the characters are on the move. They all turn to the unknown, thinking of it as the best choice. "All of us, says Butrint, we live in a getaway!" Apart from the portrayal of the characters and the general social life, Ilire Zajmi's merit remains the dynamics characterizing of the novel. This gives the work a more modern approach to literature. This novel  has no visible dynamics, but inward action, it is the clash of the individual with reality.
The novel "Era" of Ilire Zajmi is a story that comes to the reader in a right time. This work is a reflection of a broken time that has left a mark in the history of Albanians, is a reminder of the current steps and the construction of the future, are human stories that reflect the history of a nation.

 

Udhëtim në botën e çokollatës

Historia e krijimit të “Shokoladenmuseum” të Kölnit ngjason me një skenar filmi. Muzeu është hapur në fund të vitit 1993. Themeluesi i saj është një i pasionuar pas çokollatëas Hans Imhoff, i cili tërë jetën kishte një ëndërr: një muze të çokollatës me një burim lumenjsh të pafund të saj.   

Ëmbëlsira së cilës pak kush mund t’i rezistojë, e konsideruar si ushqim i perëndive, pije e mbretërve, çokollata filloi të kultivohej rreth pesë mijë vjet më parë. Papa Pio V, kishte bërë bujë duke lejuar konsumimin e një filxhani çokollate në periudhat e kreshmes, duke e justifikuar me faktin se ishte lëng.

Dashnoret e mbretit Luigji XV çmendeshin pas kësaj pijeje çudibërëse. Maria Antonieta, gruaja e Luigjit XVI, udhëtonte gjithmonë me një çokollatë me vete. Kazanova i famshëm e përdorte për efekte afrodiziake, ndërsa thuhet se Volteri pinte një dyzinë filxhanë me çokollatë në ditë për të luftuar moshën e pleqërisë, shkruan sot Ilire Zajmi në Koha Ditore.

Një histori shoqëruar me plot mistere, legjenda, rituale e ceremoni mistike e karakterizojnë rrugëtimin e kësaj ëmbëlsire magjike. Fiset maya e azteke, të cilët e kultivuan kakaon të parët, e identifikuan me Xokikuetzalin, perëndeshën e fertilitetit.

Sipas vlerave mistike, kakaoja konsumohej nga elitat gjatё ceremonive te rëndësishme, ofrohej me flakё si sakrificё ndaj hyjnive dhe ndonjëherë pёrzihej me gjakun e priftërinjve. Nё Amerikё çokollata u përdor si pije e quajtur ksokoatl, pasi kjo substancё kishte efekt lehtësimin e ndjesisë sё lodhjes. Europianёt i shtuan vaniljen dhe sheqerin pёr ti hequr shijen e hidhur tё kakaos, duke e shndёrruar atё nё njё pije luksi tё aristokracisë.

Madje, deri vonё, çokollata u konsiderua pije shёruese ndaj çdo gjёje dhe mendohej se kishte veti mrekullibёrёse.
Duke në kohën tonë kur prodhimin dhe konsumimi i saj u shndërrua nё pasion, apo edhe për dikë nё njё ёndёrr jetёsore. Pёrderisa dikush mendonte si ta bёnte mё joshës kёtё lёng magjik, njё ёndrrimtarё i madh, gjermani Hans Imhoff, mendonte si tё krijonte njё muze tё çokollatёs nё qytetin e bukur  tё Kölnit. 
 

Ëndrra e pasionuesit pas çokollatёs

Historia e krijimit të “Schokoladenmusem “ të Kölnit ngjason nё njё skenar filmi.
Muzeu është  hapur në fund të vitit 1993. Krijuesi i tij është  një i pasionuar pas çokollatës, Hans Imhoff,  i cili tërë jetën kishte  një ëndërr : një muze tё çokollatës me një burim lumenjsh të pafund të çokollatës.
Në vitin 1972, Hans Imhoff bleu fabrikën Stollwerck në lagjen e qytetit të Südstadtit në Köln. Atje, Imhoff zbuloi rastësisht një enë transporti që mbante makineritë e dëmtuara, materialet e paketimit, dhe dosjet e vjetra që do të përfundonin në plehra. I vetëdijshëm se kishte  gjetur një thesar, ai kaloi shumë kohë  duke  hulumtuar  dhe duke mёsuar pёr kulturën dhe historinë industriale të çokollatës. Në vitin 1992, gruaja e tij  Klara Gerbung Imhoff zbuloi vendin e përkryer për të realizuar  ëndrrën e të shoqit, Muzeun e Çokollatës. Kështu  në zyrën e vjetër doganore në portin Rheinau u ndërtua kështjella e re e Kölnit.
Ёndrra  jetësore e Hans Imhoff, u bë një triumf i historisë muzeale gjermane që askush nuk mendonte  se do të realizohej.

“Schokoladenmuseum”  

Nё portin e  mahnitshёm tё Rheniau, ku syri të zë anije udhëtarësh që lundrojnë nga Kölni në qytete të tjera gjermane, menjeherё tё bie nё sy ndërtesa  transparente. E ndërtuar nga qelqi e alumini, ndërtesa në majë të gadishullit të portit Rheinau me një dizajn që të kujton kuvertën e një anijeje të madhe, është Muzeu i çokollatave i Imhoff , apo Schokoladenmuseum.
Erëmimin e çokollatës  dhe shijen e saj tё parezistueshme e përjeton me të hyr në muze, pasi bashkë me biletën, vizitorit i dhurohet një çokollatë e vogël “Lindt”.

Ndërtesa dykatёshe  e muzeut të ofron mundësinë  të udhëtosh përmes historisë kulturore të çokollatës.
Duke filluar nga kulturat e lashta amerikane si mayat e aztekët, për të vazhduar nëpër periudhat barok dhe epokën industrale e deri në ditët e prodhimit modern të çokollatës fine të cilën ne e shijojmë sot.
Historia e çokollatës është e ekspozuar  në një hapësirë  tё madhe prej  katërmijë metrash katrorë, në katin e parë të muzeut.
Aty vizitori mëson për të kaluarën e kakaos dhe çokollatës. Portretizimi i kësaj periudhe është ekspozuar deri nё detajet mё tё hollёsishme, ku spikat  shumëllojshmëria e historisë kulturore prej pesëmije vjetësh e kakaos, si dhe prodhimi modern i çokollatës nga kakao deri në konfeksionet me çokollatë të pralines.

Muzeu, ofrohen informacione tё pasura pёr historinë e kakaos, pastaj  njё ekspozitë për kulturat para-kolumbiane të Amerikës Qёndrore, një koleksion të vlefshëm të gotave prej porcelani dhe argjendi të shekullit të 18-të dhe të shekullit të 19-të, enët për të pirë çokollatën të epokës së Amerikës  para kolumbiane, dhe një mori makinash historike nga periudha e industrializimit.

Në katin e parë në të majtë, muzeu ka një tropikarium të vogël, të hapur për vizitorët, i përbërë nga një kub xhami me një sipërfaqe  prej dhjetë metra katror, ku kultivohen  pemët e kakaos të  specieve Theobroma cacao dhe Theobroma grandiflorum.
Aty afër tij, funksionon edhe shkolla e çokollatës.
Ndërsa, në objektin e qelqit ku  gjendet punëtoria e çokollatës, vizitorët  kureshtar  mund tё provojnë se si prodhohen produktet e çokollatës në proceset e mekanizuara dhe manuale. Duket diçka shumë e veçantë, të shikosh  nga afёr ato makina gjigante, tё cilat pёrdoren pёr prodhimin e çokollatёs.  

Fontana qё rrjedh çokollatё

Për të parë nga afër si prodhohet çokollata demonstrohet në objektin e prodhimit në harkun e ndërtesës, ku ndodhet edhe fontana e çokollatës, tri metra e lart.

Fontana u ndërtua posaçërisht për muzeun, një strukturë artistike e mbushur me 200 kilogramë çokollatë të ngrohtë dhe të lëngët. Çokollata e butë, e shkrifët “Lindt” rrjedh nga katër çelësa çeliku inox në një shtyllë me burime.

Vizitorët presin në rend për të shijuar çokollatën e shijshme që prodhohet këtu nga punonjësit e muzeut.   

Përveç fontanës të çokollatës, objekti i prodhimit përmban një njësi të plotë për përpunimin e frutit të kakaos: nga pjekja, thyerja, bluarja e përzierja, e deri te mbështjellja e përqëndrimi në masë çokollate.

Një sistem me një shirit, si dhe prodhimi i zhardhokëve dhe produktet e çokollatës së zbrazët të krijojnë një ide të qartë sesi bëhen format dhe mostrat e e çokollatave. Këtu rreth 400 kilogramë çokollatë i nënshtrohet përpunimit ditor. Për vizitorët është një rast unik për të blerë çokollata me forma e modele tё ndryshme, tё cilat s ‘mund tё blihen në asnjё shitore tё botёs.

Por, nuk mund të dalësh nga bota ekzotike e çokollatës , tё ekspozuar me kaq elegancё e hijeshi  nё kёtё muze, pa u kthyer në shitoren e çokollatave, në hyrje të objektit. Zgjedhja është shumë e vështirë. Çokollata me shije, aroma e përmbajtje të ndryshme të ndjellin në çdo skutë. Të bëhet se je në ndonjë mbretëri çokollatash, ku gjithçka është e ëmbël, mistike e joshëse.
Nga viti  2006, muzeu  ka marrëveshje  me kompaninë “Lindt & Sprüngli”, prandaj shumica e produkteve në  shitore, janë të kësaj marke.
Vizitori del i ngallёzyer nga muzeu, duke lёpirё gishtat me çokollatёn “Lindt” nё njёrёn dorё, e nё dorёn tjetёr me njё qese tё mbushur me disa lloje çokollatash, dhuratё pёr ata qё s ‘kanё patur rastin tё vizitojnё kёtё muze unik.   
“Schokoladenmuseum “  në Köln e vizitojnё rreth 675,000 vizitorë në vit.
Më shumë se 12 milionë vizitorë nga e gjithë bota, deri mё tani  janë futur në botën e çokollatës.
Muzeu i çokollatёs është njёri ndёr institucionet më tё frekuentuara kulturore në Köln, ndërsa hyn në top dhjetëshen e  muzeve më të vizituara në Gjermani. 

http://www.koha.net/kulture/34728/udhetim-ne-boten-e-cokollates/ 

 

 

Un treno per Blace

https://www.libroco.it/dl/Ilire-Zajmi-Filippo-Landi/La-Meridiana/9788887507126/Un-treno-per-Blace/cw216201510702511.html

Akt terrorist

Heshtja e poetit është akt terrorist

tha Dan Fante

por unë po ju them

heshtja e gruas është akt kamikaz

darka e djallit

dera e huaj

prona e burrit

kurva

robi

nëna e fëmijëve të tu.

 

Epo në dreq të mallkuar ta quajnë si ta quajnë

s ‘ bëzan edhe po t’a vrasin si mushkonjën

përpëlitet si zogth i trembur në degë të hollë

Dan Fante hesht gruaja hesht

pa e ditur se të heshtësh është akt terrorist

sipas konventave ndërkombëtare.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

War chronicle of journalists Ilire Zajmi and Filippo Landi

Guglielmo Minervini

On these pages, written with four hands, they do not write war chronicles but confess their story. So, the tragedy of Kosovo went into their lives, becoming part of their individual solutions, reports, and values

That the story told by mass media is partial and generalized in all countries, is a widespread conclusion.

But there is growing demand from the same information maker to escape solid and sterile patterns of chronicles, exiting other areas of freedom not only for conscience but also for reason.

Filippo Landi and Ilire Zajmi, are two journalists, Filippo , a Italian who comes from the world of television, Ilire a Albanian journalist coming from print media. The flow of events in Kosovo has seen them directly with their eyes. Everything is described in the book confession. Filippo has seen the war by staying on the Kosovo border, Ilire has seen from inside.

Many have come to know their will and become familiar with their confession. On these pages, written with four hands, they do not write war chronicles but confess their story. So, the tragedy of Kosovo entered their lives, becoming part of their individual solutions, reports, and values. By telling how a history of disaster can become a short circuit for the life of an individual, a community, a nation. How it can change fate, but also engage in the following events. In reality, their glances, their events, who meet illegally at the border point, are transformed into narrative lenses, up to the thrilling feeling that strips up to the intimacy of the horrors of this war. Ilire’s narration depicts the anxiety of war, the slow shift of consciousness that begins with a distant skepticism "war is a weird phenomenon, always thinking that only others die" and diving into a fatalism, continuing with the inevitable feeling of  fatalism impotence  "who can prevent a war of tragic dimensions in Kosovo? No one seems to me. "

And in the psychological journey that starts from the unbelievable to the possible, it just goes to the point where war becomes inevitable and indispensable. Dynamic rhythm, pure parody, Ilire' s suppressive desire to understand, allow building a chain of reactions that causes the inevitable outbreak of violence, expanding accurately the moment when the understanding of the way of retaliation is overcome as a feeling, and the report ofiIrreversible pieces are broken. Ilire’s confession often uses the metaphor of love and destiny. The idea of ​​coexistence between cultures and nations as an expression of a love affair is a very precious figure of peace or "coexistence of differences". The idea of ​​war, treated as a loving disruption of disillusionment, is the dominant politics of endless thirst for domination, "the coexistence between the two nations seems impossible to me. They have gone too far this time. And like any other coexistence, every love has its own destiny. And the end ".

It is different, however, the pilgrimage of Filippo. His vision follows another path, beginning with the decomposition of a "humanitarian catastrophe" and continuing with an incredible finding of "a mass deportation" planned in a very rational way. Even in the story of Filippo, there is a description of a chain of reactions that last long on the Balkan land, starting from the escape of the persecuted victims and systematic genocide: "I who visited Dachau, do not believe that after fifty years, In Europe, a new mass deportation could be organized. " In this sequence, Filippo’s narration captures the point at which the war has managed to program the exile of an entire nation to physically eradicate its existence. It is this time when the war in Kosovo takes place on two fronts, that of the sophisticated technology of Western bomber aircraft, and the deportation of a whole nation: "The tragedy must have enough victims, before touching the human conscience ". This hybrid is a new chapter that the war has followed to affirm its devastating sovereignty. Ilire’s  vitality and the authentic story of Filippo make up the opposite of what appears: "everything that is said and declared is nothing but a triumph of violence in a territory that counts 146 ethnic groups”.

The brutal character of the war, increasingly relentless to civilians, is the result of the differences that coexisted during the Balkan tragedies, and they express the urgent need for a peace policy for which air bombing represents only a hypocrisy of confrontation.

A policy that delivers new horizons of coexistence, starting exactly from Europe, one of the most positive models of policy success in the century that we are leaving behind.

Preface of the book “Një tren për Bllacë” -

 

 

 

C'est la fin: poésie

C'est la fin: poésie